Ga naar inhoud
Nico-Jan van Dijk
Menu

Jules Deelder: zijn bekendste gedichten over Rotterdam en Sparta, en waar je ze vindt

Rotterdamse dichters: Jules Deelder (1944-2019)

Door ca. 10 minuten lezen

Wie zoekt naar Jules Deelder gedichten, komt steeds weer uit bij Rotterdam. Zijn bekendste gedichten staan ook in en rond de stad, zoals ‘rotown magic’ op een muur in Blijdorp. Het slot van ‘Spartaans gedicht’ staat boven de eretribune van Het Kasteel, en ‘Voor Ari’ werd in het tegelwerk van een fietstunnel aangebracht. Je leest ze in bundels van De Bezige Bij, en een deel van zijn werk online bij DBNL en Poetry International.

In dit artikel lees je per thema wat er in die gedichten staat, in welke bundel ze staan en waar je ze tegenkomt. Je krijgt ook de achtergrond: de nachtburgemeester, de jazz en de plekken waar Rotterdam hem eert. Een korte schets van zijn stijl staat al in het overzicht van bekende Nederlandse dichters. Hier ga je verder, gedicht voor gedicht.

Wie was Jules Deelder?

Jules Deelder (1944-2019) was dichter, voordrager en jazzdrummer, en publiceerde als J.A. Deelder. Hij werd op 24 november 1944 als Justus Anton Deelder geboren in Rotterdam-Overschie. Op 19 december 2019 overleed hij in Rotterdam, 75 jaar oud, na een zeer kort ziekbed.

Zijn eerste gepubliceerde gedicht, ‘Straat’, verscheen in 1962 in het Algemeen Handelsblad. In februari 1966 brak hij als voordrager door bij Poëzie in Carré. Zijn officiële debuut volgde in 1969: de bundel Gloria Satoria, bij De Bezige Bij. Daar verschenen later ook Renaissance (1994) en Vrijwel alle gedichten (2004).

In 1988 kreeg hij van de stad Rotterdam de Anna Blamanprijs voor zijn literaire werk tot dan toe. Eind november 2019 vierde hij volgens NOS zijn 75e verjaardag in De Doelen, met onder anderen Hans en Candy Dulfer. Als cadeau werd hij uitgeroepen tot ‘Rotterdams erfgoed’.

Door de Rotterdamse bril: Voor Deelder begon het in Overschie, en daar werd ook afscheid van hem genomen. Op 31 december 2019 was de uitvaart in besloten kring (NOS). Volgens Rijnmond was dat in uitvaartcentrum Hofwijk in Overschie, en begeleidden muzikanten de oude Citroën-stationwagen met de kist. Daarna herdachten honderden mensen hem in De Doelen (NOS).

Jules Deelder: leven en bundels
  1. 1944

    geboren op 24 november in Rotterdam-Overschie

  2. 1966

    doorbraak als voordrager bij Poëzie in Carré

  3. 1969

    officieel debuut met Gloria Satoria

  4. 1979

    Moderne gedichten, een keuze uit zijn eerste bundels

  5. 1991

    Lijf- en andere gedichten, met ‘Spartaans gedicht’

  6. 1994

    Renaissance. Gedichten ’44-’94, met ‘Voor Ari’

  7. 2004

    Vrijwel alle gedichten, met ‘rotown magic’

  8. 2011

    Ruisch, met ‘De dood’

  9. 2019

    overleden op 19 december in Rotterdam

  10. 2026

    muurschildering van ‘rotown magic’ in Blijdorp (januari) en het J.A. Deelderplein (september)

Bron: DBNL (Kritisch lexicon, Van Bork, auteurspagina), Poetry International, Nederlandse Taalunie (Rijke Teksten), Meander, NOS, de Wijkkrant en BKOR

Jules Deelder gedicht over Rotterdam: ‘rotown magic’

De regel “Rotterdam is niet te filmen” is geen losse uitspraak, maar de opening van ‘rotown magic’. Dat gedicht van zestien regels staat sinds begin 2026 in zijn geheel op een gevel in Blijdorp.

De openingsregel keert terug als voorlaatste regel. In Vrijwel alle gedichten(De Bezige Bij, 2004) staat het gedicht op pagina 522, in een afdeling die ‘rotterdam’ heet. Ook de titel staat daar in kleine letters.

Het Taalunie-platform Rijke Teksten vat het samen als een portret van een stad die te snel verandert en te weinig romantiek heeft voor film. Rotterdam is, kort gezegd, te echt om vast te leggen. Het slot zegt het zo:

Rotterdam is niet te filmen
Rotterdam is vééls te ècht

Jules Deelder, ‘rotown magic’, Vrijwel alle gedichten (De Bezige Bij, 2004)

Die twee slotregels stonden eerst op een houten schutting in de Proveniersstraat, waar Deelder woonde en werkte. Volgens Rijnmond (29 november 2025) bladderde de tekst af en wilden bewoners een blijvende muurschildering. Een blinde muur in de Proveniersstraat ging op het laatste moment niet door.

De schildering kwam op de gevel van onderwijsinstelling Wolfert van Borselen aan de Van Aerssenlaan, naast de spoortunnel en vlak bij Diergaarde Blijdorp. Kunstenaar Ricardo van Zwol maakte er een werk van ruim twintig meter lang en tien meter hoog. In het midden staat een dubbelportret, op het rechtervlak het gedicht. Dichter Edwin de Voigt was mede-initiatiefnemer.

Op 19 december 2025 was de muur volgens Rijnmond voor tachtig procent klaar. Volgens wijkblad de Wijkkrant onthulde burgemeester Carola Schouten hem op 17 januari 2026. Vanuit de trein zie je hem goed.

Muurschildering op een rood-bruin schoolgebouw in Rotterdam-Blijdorp met een dubbelportret van Jules Deelder en de volledige tekst van zijn gedicht Rotown Magic.
De muurschildering van Ricardo van Zwol aan de Van Aerssenlaan in Blijdorp, met een dubbelportret van Deelder en zijn gedicht ‘rotown magic’.

Meer Rotterdam: ‘Stadsgezicht’ en ‘Rotterdamse Kost’

Naast ‘rotown magic’ schreef Deelder meer gedichten waarin Rotterdam de hoofdrol speelt, zoals ‘Stadsgezicht’ en ‘Rotterdamse Kost’. Volgens het Kritisch lexicon is de stad in zijn werk niet alleen decor, maar ook motief. Ook zijn proza, zoals The Dutch Windmill (1980) en Gemengde gevoelens (1986), speelt in Rotterdam.

Een goede ingang is Moderne gedichten(1979), een keuze uit zijn eerste bundels die je volledig op DBNL leest. Daarin staat ‘Stadsgezicht’, dat eindigt met de stad als beeldhouwwerk: “Rotterdam gehakt uit marmer / kant'lend in het tegenlicht”. In ‘rotown magic’ keert dat kantelen in het tegenlicht terug.

In dezelfde bundel staat ‘Beknopte topografie van de Rijnmond’, een gedicht van zeven korte regels dat begint met het woord Rotterdam. ‘Rotterdamse Kost’ (CPNB, 2017), te lezen bij Poetry International, gaat over de Rotterdamse keuken, van kroten en fricandel tot kapsalon.

Ook een ander gedicht kreeg een plek in de stad. Na zijn dood toonde NS zijn gedicht ‘CS’ op het grote bord in de hal van Rotterdam Centraal (NOS, 19 december 2019). In 2014 publiceerde VPRO opnames waarin hij ‘CS’ en ‘Zelfportret’ voordraagt.

Jules Deelder gedichten over Sparta

Deelders bekendste Sparta-gedicht is ‘Spartaans gedicht (voor Jan)’, uit Lijf- en andere gedichten (De Bezige Bij, 1991). NOS noemde het in 2016 zijn ode aan Het Kasteel, het stadion van de club. Deelder kwam daar sinds 1949 en miste volgens NOS geen thuiswedstrijd.

In het gedicht staan de regels “Zo oud als Sparta / word je nooit” (‘Spartaans gedicht’, Lijf- en andere gedichten). Een supporter haalt de leeftijd van zijn club nooit in: het klinkt als een grap en als een eerbetoon tegelijk.

Het slot staat ingekort in grote letters op een bord boven de eretribune, schrijft poëziemagazine Meander (januari 2020). Die tribunetekst vergelijkt de hemelpoort met Het Kasteel. In het gedicht zelf is het slot anders geformuleerd.

Volgens NOS schreef hij ook over de Sparta-spelers Bok de Korver en Tonny van Ede. Op zijn 75e verjaardag, 24 november 2019, werd hij bij Sparta-Vitesse lid van verdienste, met een speciale Deelder-aanvoerdersband. Na zijn dood volgden rouwbanden en een minuut stilte bij Sparta-AZ (3-0), en een condoleanceregister bij de club.

Door de Rotterdamse bril: In het seizoen 2022/23 speelde Sparta in een volledig zwart derde tenue met de naam ‘Ode aan de Nacht’. Op een zwarte badge stond ‘Spartaans gedicht’, meldde Eredivisie.nl op 25 november 2022. Zo eerde de club de nachtburgemeester met zijn eigen gedicht.

‘Voor Ari’ en ‘De dood’: over de tijd

‘Voor Ari’ gaat over de tijd, en ‘De dood’ noemt zijn onderwerp al in de titel. Deelder schreef ‘Voor Ari’ voor zijn dochter Ari, geboren in 1985 (NOS). Poetry International geeft de tekst uit Renaissance. Gedichten ’44-’94(De Bezige Bij, 1994), met ‘To Ari’ erbij: Deelders eigen Engelse vertaling uit 2000.

Veelgeciteerd zijn de regels over de tijd: “Hoe langer je leeft / hoe korter het duurt” (‘Voor Ari’, Renaissance). In 2014 werden ze de titel van een avond over hem op het 45e Poetry International Festival, in de Rotterdamse Schouwburg (VPRO).

Zoek je het gedicht online, let dan op de versie. Een tekst die na zijn dood in het nieuws stond, wijkt op twee woorden af van die bij Poetry International, die de bundel volgt.

Over de dood schreef hij ook rechtstreeks. Bij Poetry International lees je ‘De dood’ uit Ruisch (2011), een van zijn latere bundels.

‘Voor Ari’ werd ook over de hele lengte van de fietstunnel van de Tweede Beneluxtunnel in het tegelwerk aangebracht. Dat blijkt uit de archiefinventaris van de tunnel bij het Nationaal Archief. De tunnel is sinds 2002 in gebruik (Rijkswaterstaat).

De fietsbuis was een jaar dicht en ging volgens Rijkswaterstaat op 24 augustus 2026 weer open. Voor 2029-2031 staat een renovatie gepland. Kijk voor een bezoek eerst bij Rijkswaterstaat of de tunnel en de liften open zijn.

Een lange, verlichte fietstunnel met betegelde wanden en een fietser in de verte.
Sfeerbeeld. In de fietstunnel van de Tweede Beneluxtunnel werd ‘Voor Ari’ in het tegelwerk aangebracht (Nationaal Archief). Foto: Carlos Torres via Unsplash.

Waarom heette Deelder de nachtburgemeester?

‘Nachtburgemeester’ was een bijnaam en een eretitel, geen ambt. Volgens NOS kwam de naam door zijn nachten op straat of door zijn inzet voor het nachtleven: de omroep geeft beide verklaringen. In 2018 meldde NOS dat een fietsenmaker hem in de jaren 70 zo noemde, omdat die hem elke nacht de straat op zag gaan.

Bij zijn overlijden in 2019 sprak NOS van een eretitel van de gemeente, omdat hij zich inzette voor het avond- en nachtleven in de stad. Het Kritisch lexicon schrijft dat hij de titel graag droeg. Bij zijn zeventigste verjaardag, in 2014, was hij volgens NOS zelfs een dag burgemeester van Rotterdam.

Een straat in Rotterdam bij nacht met hoge gebouwen, geparkeerde fietsen en het lichtspoor van een voorbijrijdende tram.
Rotterdam bij nacht. ‘Nachtburgemeester’ was voor Deelder een bijnaam en een eretitel, geen ambt. Foto: John M. Smit via Unsplash.

Jazz en het podium

Naast de nacht was er de jazz. Deelder drumde in Trio Me Reet en verzamelde duizenden jazzplaten. In 2005 kreeg hij een Edison voor Deelder blijft draaien, de derde cd met jazz uit zijn eigen collectie. Volgens NOS waren jazz en de beatgeneratie sterke inspiratiebronnen voor zijn poëzie.

Op het podium kwam alles samen. Zelf noemde hij zich ‘aucteur’: een auteur die je moet lezen, zien én horen. Vanaf 1984 stond hij in het theater, en voor ‘Deelder spreekt’ (1985) kreeg hij de Zilveren CJP-prijs 1986. Van 1998 tot 2000 maakte hij met Herman Brood en Bart Chabot de show ‘Apocrief’.

Poetry International noemt hem misschien wel de grondlegger van de Nederlandse performancepoëzie. Hij stond elf keer op het festival, de laatste keer bij de vijftigste editie. In 1999 kreeg hij de Johnny van Doornprijs voor zijn werk als podiumdichter.

Deelder in de stad

Ook buiten de bundels kom je Deelder in Rotterdam tegen. Sinds 1988 staan er dichtregels op Rotterdamse veeg- en vuilniswagens, in het project ‘Het gedicht is een bericht’ van Poetry International. Het project is vernoemd naar zijn gedicht uit Moderne gedichten, en zijn regel was in 1988 een van de eerste. In 2026 werd het uitgeroepen tot Nederlands immaterieel erfgoed.

Aan een gebouw op de Nieuwe Binnenweg hangt een uitspraak van hem in blauw neon, meldde Rijnmond in december 2025. Er is ook een J.A. Deelderplein, tussen de Nieuwe Binnenweg, de Van Speykstraat en de Josephstraat.

Burgemeester Carola Schouten opende het plein op vrijdag 18 september 2026, meldt BKOR (Beelden in de openbare ruimte Rotterdam). Er staat nu het beeld ‘Wat nergens op lijkt is echt’: een zwart stalen silhouet van twee meter, naar een foto van Lenny Oosterwijk. Het werd op 24 november 2014 onthuld naast café Ari en ging na het faillissement van dat café in april 2025 in opslag.

Meer dichters met een eigen plek in de stad vind je in het overzicht van Rotterdamse dichters.

Waar lees je gedichten van Jules Deelder?

Online lees je zijn werk bij DBNL, Poëziecentrum Nederland en Poetry International. Op papier zijn er de verzamelbundels Renaissance. Gedichten ’44-’94 (1994) en Vrijwel alle gedichten (2004), allebei bij De Bezige Bij.

DBNL markeert Moderne gedichten uitdrukkelijk als auteursrechtelijk beschermd. De officiële site deelder.com staat nog online, maar is sinds ongeveer 2014 niet bijgewerkt: zijn overlijden staat er niet op.

Veelgestelde vragen

Is ‘Rotterdam is niet te filmen’ een gedicht?

Ja. Het is de eerste regel van ‘rotown magic’ uit Vrijwel alle gedichten (De Bezige Bij, 2004), pagina 522. Sinds begin 2026 staat het gedicht ook op een muurschildering aan de Van Aerssenlaan in Blijdorp.

Wat zijn bekende uitspraken van Jules Deelder?

Veel ‘uitspraken’ zijn eigenlijk dichtregels, zoals de opening van ‘rotown magic’ of de regels over de tijd uit ‘Voor Ari’. Zelf noemde hij zich een ‘aucteur’, en in 2014 zei hij tegen VPRO Boeken dat poëzie humor nodig heeft. Twijfel je over een citaat, zoek het dan op in de bundel, bij DBNL of bij Poetry International.

Welke gedichten schreef Jules Deelder over Sparta?

Vooral ‘Spartaans gedicht (voor Jan)’ uit Lijf- en andere gedichten (1991). Het slot staat ingekort boven de eretribune van Het Kasteel. Volgens NOS schreef hij ook over de spelers Bok de Korver en Tonny van Ede.

Was Jules Deelder stadsdichter van Rotterdam?

Nee. Hij was de nachtburgemeester, geen officiële stadsdichter. Van Bork (DBNL) noemt hem alleen beschrijvend een populaire stadsdichter, zoals Bart Chabot dat voor Den Haag is. Bij zijn afscheid zei dichter Daniël Dee dat hij zonder Deelder nooit dichter was geworden (NOS).

Van de nachtburgemeester naar de laatste tram

Deelder maakte van de Rotterdamse nacht een bijnaam en een podium. In ‘De laatste tram naar Schiebroek’ van Nico-Jan van Dijk is de nacht juist stil. Het gedicht opent zo:

Overdag
is het een wereldstad
maar lang voor middernacht
slaapt de stad al

Nico-Jan van Dijk, De laatste tram naar Schiebroek (2024)

Daarna rijdt de tram een slapend Schiebroek binnen en begint het te sneeuwen. Aan het eind van de rit ziet de ik-figuur de wijk “onder een deken van sneeuw / licht en donker tegelijk”. Waar ‘rotown magic’ Rotterdam te echt noemt om te filmen, kijkt dit gedicht naar een wijk die je pas goed ziet als iedereen slaapt.

Lees het hele gedicht, De laatste tram naar Schiebroek, naast de regels van Deelder. Eén stad, twee gedichten: de een te echt om te filmen, de ander stil onder de sneeuw.

Een verlichte tram rijdt ’s nachts door een stille, besneeuwde straat.
Sfeerbeeld. Uit ‘De laatste tram naar Schiebroek’ van Nico-Jan van Dijk: lang voor middernacht slaapt de stad al. Foto: Red Shuheart via Unsplash. Lees het gedicht

Bronnen

Alle bronnen zijn geraadpleegd op 2 november 2026.

  1. DBNL, auteurspagina J.A. Deelder (bibliografie, biografie, geboorte en overlijden). https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=deel002
  2. DBNL, Kritisch lexicon, artikel over J.A. Deelder door A.H. den Boef, aangevuld door K. Vogelaar. https://www.dbnl.org/tekst/zuid004krit01_01/kll00127.php
  3. DBNL, biografie van J.A. Deelder door Van Bork (februari 2003). https://www.dbnl.org/tekst/bork001schr01_01/bork001schr01_01_0240.php
  4. DBNL, J.A. Deelder, Moderne gedichten, tweede druk 1981 (digitale editie, colofon 29 november 2017). https://www.dbnl.org/tekst/deel002mode04_01/
  5. DBNL, ‘Stadsgezicht’ in Moderne gedichten. https://www.dbnl.org/tekst/deel002mode04_01/deel002mode04_01_0098.php
  6. DBNL, ‘Beknopte topografie van de Rijnmond’ in Moderne gedichten. https://www.dbnl.org/tekst/deel002mode04_01/deel002mode04_01_0009.php
  7. Poëziecentrum Nederland, overzicht van digitale bundels (letter D), met Moderne gedichten van Jules Deelder. https://www.poeziecentrumnederland.nl/documentatie/digitale-bundels/d/
  8. Poetry International, dichterspagina Jules Deelder (biografie, bibliografie, gedichten). https://www.poetryinternational.com/nl/poets-poems/poets/poet/102-4018_Deelder
  9. Poetry International, ‘Voor Ari’ (bron: Renaissance), met de Engelse vertaling ‘To Ari’. https://www.poetryinternational.com/nl/poets-poems/poems/poem/103-23777_VOOR-ARI
  10. Poetry International, ‘Rotterdamse Kost’. https://www.poetryinternational.com/nl/poets-poems/poems/poem/103-28258_ROTTERDAMSE-KOST
  11. Poetry International, ‘De dood’ (uit Ruisch). https://www.poetryinternational.com/nl/poets-poems/poems/poem/103-29878_DEATH
  12. Poetry International, projectpagina over ‘Het gedicht is een bericht’. https://www.poetryinternational.com/nl/projects/het-gedicht-is-een-bericht/over-het-project
  13. Nederlandse Taalunie, Rijke Teksten, lesbeschrijving van ‘Rotown Magic’. https://www.rijketeksten.org/zoek-rijke-tekst/rotown-magic
  14. NOS, nieuwsbericht over het overlijden van Jules Deelder, 19 december 2019. https://nos.nl/artikel/2315428
  15. NOS, achtergrondartikel over Deelder als ‘aucteur’, 19 december 2019. https://nos.nl/artikel/2315439-aucteur-jules-deelder-wilde-als-schrijver-gezien-en-gehoord-worden
  16. NOS, bericht over de herdenking van Deelder door Sparta, 19 december 2019. https://nos.nl/artikel/2315457-sparta-herdenkt-deelder-rouwbanden-en-minuut-stilte
  17. NOS, artikel over de herkomst van de bijnaam nachtburgemeester, 8 januari 2018. https://nos.nl/artikel/2211037
  18. NOS, artikel over Het Kasteel en Sparta, 15 oktober 2016. https://nos.nl/artikel/2137867-het-kasteel-al-100-jaar-onlosmakelijk-met-sparta-verbonden
  19. NOS, bericht over het publieke afscheid en het condoleanceregister, 23 december 2019. https://nos.nl/artikel/2316035
  20. NOS, berichten over de uitvaart en de herdenking in De Doelen, 31 december 2019. https://nos.nl/artikel/2316808 en https://nos.nl/artikel/2316880
  21. Rijnmond, verslag van het afscheid van Jules Deelder, 31 december 2019. https://www.rijnmond.nl/nieuws/190283/honderden-nemen-afscheid-van-jules-deelder
  22. Rijnmond, bericht over de bijna voltooide muurschildering in Blijdorp, 29 november 2025. https://www.rijnmond.nl/nieuws/2114389/grote-muurschildering-van-jules-deelder-is-bijna-af-hij-is-goed-te-zien-vanuit-de-trein
  23. Rijnmond, bericht over het portret van Deelder op de gevel langs het spoor, 19 december 2025. https://www.rijnmond.nl/nieuws/2125389/zes-jaar-na-dood-van-jules-deelder-verrijst-zijn-portret-op-gevel-langs-spoor
  24. de Wijkkrant (wijkblad), artikel over de muurschildering in Blijdorp, 15 april 2026. https://dewijkkrant.org/muurschildering-jules-deelder-in-blijdorp/
  25. Meander (poëziemagazine), klassieker over ‘Spartaans gedicht’, januari 2020. https://meandermagazine.nl/2020/01/klassieker-237-jules-deelder-spartaans-gedicht/
  26. Eredivisie, persbericht van Sparta over het zwarte tenue ‘Ode aan de Nacht’, 25 november 2022. https://eredivisie.nl/nieuws/sparta-rotterdam-brengt-ode-aan-clubicoon-jules-deelder-met-volledig-zwart-tenue/
  27. Nationaal Archief, archiefinventaris Bouwdienst Rijkswaterstaat, Tweede Beneluxtunnel (2.16.103). https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.16.103/download/pdf
  28. Rijkswaterstaat, pagina over de Beneluxtunnel (A4). https://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/wegenoverzicht/a4/beneluxtunnel-a4
  29. Rijkswaterstaat, nieuwsbericht over de heropening van de fietsbuis van de Beneluxtunnel, 25 augustus 2026. https://www.rijkswaterstaat.nl/nieuws/archief/2026/08/buis-voor-fietsers-beneluxtunnel-weer-open
  30. VPRO Boeken, artikel met opnames van Deelders voordracht, 11 juni 2014. https://www.vpro.nl/boeken/artikelen/jules-deelder-draagt-voor
  31. VPRO Boeken, interview met Jules Deelder, 10 juni 2014. https://www.vpro.nl/boeken/artikelen/poezie-heeft-humor-nodig
  32. BKOR (Beelden in de openbare ruimte Rotterdam), pagina over het beeld van Jules Deelder. https://www.bkor.nl/beeld/jules-deelder/
  33. deelder.com, officiële site van Jules Deelder. https://www.deelder.com/

Ken jij iemand die Deelder nog hoorde voordragen?

Deel dit artikel over de gedichten van Jules Deelder met een vriend, klasgenoot of collega die Rotterdam in zijn hart draagt.