Bekende Nederlandse dichters: tien namen die de Nederlandse poëzie vormden

Wie zoekt naar bekende Nederlandse dichters, vindt geen enkele stijl maar een rivier die acht eeuwen stroomt. Een Nederlandse dichter uit de middeleeuwen schreef over de liefde tot God; zijn opvolgers schreven over het vaderland, de lente, de bezetting, een koffiekopje of een nacht in Rotterdam. In dit artikel volg je die rivier langs tien dichters, en kijk je bij elke halte even mee vanaf de Maas.

Het is geen objectieve top tien van de bekendste Nederlandse dichters. Het is een route langs tien namen die de Nederlandse literatuur elk op een andere manier hebben veranderd: met mystiek, toneel, romantiek, vernieuwing, verzet, spreektaal, humor en performance.

1. Hadewijch: de eerste grote Nederlandse dichter

Over Hadewijch weten we weinig zeker: een Brabantse mystica die in de dertiende eeuw in het Middelnederlands schreef. Haar kernwoord is minne, de liefde tot God. Die liefde is bij haar geen rustig geloof maar een storm van verlangen, vreugde en gemis.

Dat maakt haar strofische gedichten verrassend modern. Ze laten zien dat er al achthonderd jaar geleden complexe, persoonlijke poëzie in het Nederlands werd geschreven, lang voordat iemand van ‘Nederlandse literatuur’ sprak.

Door de Rotterdamse bril · Rond dezelfde tijd, omstreeks 1270, werd de dam in de Rotte gelegd waaraan Rotterdam zijn naam dankt. Terwijl Hadewijch dichtte, was de stad dus nog een dijkdorp.

2. Joost van den Vondel: de Prins der Dichters

Vondel is voor velen dé Nederlandse dichter van de Gouden Eeuw. Hij schreef hekeldichten, gelegenheidsgedichten en toneel, en mengde zich zonder angst in de religieuze en politieke ruzies van zijn tijd. Zijn bijnaam: de Prins der Dichters.

Met Gijsbrecht van Aemstel en Lucifer veroverde hij ook het toneel. Maar zijn ontroerendste werk is misschien het kleinste: Kinder-lyck, een kort gedicht na de dood van zijn zoontje. Groot drama en intiem verdriet, in één oeuvre.

Door de Rotterdamse bril · In Vondels tijd kreeg Rotterdam zijn bronzen beeld van Erasmus (1622). Het staat nog altijd bij de Laurenskerk en geldt als het oudste bronzen standbeeld van Nederland.

3. Willem Bilderdijk: romantiek in Nederland

Bilderdijk leefde in een tijd van omwentelingen. Al in 1776 won hij een gouden medaille van een Leids dichtgenootschap, en onder koning Lodewijk Napoleon werd hij hofdichter. Toen Nederland bij het Franse keizerrijk werd ingelijfd, goot hij zijn teleurstelling in Afscheid.

Zijn vroege werk is strak en klassiek; later winnen gevoel, melancholie en geloof het van de vorm. Daarmee is hij de brug tussen de achttiende en de negentiende eeuw, en een van de eerste echte romantici in de Nederlandse poëzie.

Door de Rotterdamse bril · Bilderdijks jongere tijdgenoot Hendrik Tollens (1780–1856) was een geboren Rotterdammer en de populairste dichter van zijn dagen. Zijn standbeeld staat in Het Park.

4. Herman Gorter: een nieuwe lente

In 1889 verscheen Mei, en de Nederlandse poëzie klonk ineens anders. Het lange gedicht zit vol zintuiglijke natuurbeelden en nieuwe woorden, en werd het visitekaartje van de Tachtigers: dichters die kunst en persoonlijke expressie boven alles stelden.

Een nieuwe lente en een nieuw geluid

Gorter bleef niet bij de schoonheid alleen. Later koos hij voor het socialisme en voor poëzie die de samenleving wilde veranderen. Weinig bekende Nederlandse dichters maakten zo’n ommezwaai, van de lente naar de barricade.

5. Hendrik Marsman: denkend aan Holland

Marsmans vroege werk is energiek en fel, beïnvloed door vitalisme en expressionisme. Zijn bekendste gedicht, Herinnering aan Holland (1936), schetst brede rivieren, laag land en het water dat altijd dreigt. In 2000 werd het uitgeroepen tot Nederlandstalig Gedicht van de Eeuw.

In zijn latere werk, met als slotstuk Tempel en kruis (1940), worden dood, cultuur en zingeving steeds belangrijker.

6. Jan Campert: poëzie van het verzet

Jan Campert was journalist, dichter en verzetsman. De achttien dooden schreef hij na de executie in 1941 van vijftien leden van de Geuzengroep en drie Februaristakers. In 1942 werd hij opgepakt toen hij een Joodse man over de grens wilde helpen; hij stierf in 1943 in concentratiekamp Neuengamme.

Zijn gedicht werd een vast onderdeel van de Nederlandse herinneringscultuur en klonk jarenlang rond de Nationale Dodenherdenking. Hier is poëzie niet alleen kunst, maar ook een manier om te blijven herdenken.

Door de Rotterdamse bril · Campert werd geboren in Spijkenisse, op een steenworp van Rotterdam. Ook de stad zelf draagt de oorlog nog in haar gezicht: het bombardement van 14 mei 1940 maakte van Rotterdam de stad van de wederopbouw.

7. Judith Herzberg: de kracht van het alledaagse

Herzberg debuteerde in 1963 met Zeepost. Haar gedichten staan dicht bij gewone spreektaal, wat parlando wordt genoemd. Juist die schijnbare eenvoud geeft haar werk zijn kracht: een voorwerp of een kort moment krijgt ineens een dubbele bodem.

In 2018 ontving zij de Prijs der Nederlandse Letteren, de hoogste onderscheiding voor een schrijver in het Nederlandse taalgebied.

8. Jules Deelder: de Rotterdamse dichter

Geen lijst met bekende Nederlandse dichters is compleet zonder Jules Deelder, de ‘nachtburgemeester’ uit Overschie. Korte zinnen, spreektaal, jazz en droge humor: zijn gedichten klinken als Rotterdam zelf. Terugkerende thema’s zijn de stad, de oorlog, jazz en de absurditeit van het bestaan.

Zijn voordracht was minstens zo beroemd als zijn teksten. Daarmee hoort Deelder bij een traditie waarin poëzie niet alleen gelezen maar ook gehoord wordt. Voor Ari, voor zijn dochter, laat zijn toegankelijke kant zien.

Door de Rotterdamse bril · Nico-Jan van Dijk schreef een eigen eerbetoon: het gedicht Deelder op deze site.

9. Gerrit Komrij: de eerste Dichter des Vaderlands

Komrij debuteerde in 1968 en combineerde klassieke rijmschema’s met ironie en zwarte humor. Als bloemlezer bepaalde hij voor een hele generatie welke gedichten tot de canon van de Nederlandse poëzie hoorden.

In 2000 werd hij de eerste Dichter des Vaderlands. In die rol zette hij zich in om poëzie zichtbaarder te maken, onder meer via de Poëzieclub en het tijdschrift Awater.

10. Bart Chabot: poëzie als rock-’n-roll

Chabot debuteerde in 1981 met Popcorn. Zijn lange, associatieve gedichten krijgen op het podium pas echt vaart, met tempo, humor en persoonlijke verhalen. Leven en dood staan bij hem naast grappen en alledaagse observaties.

Door zijn vriendschap met Herman Brood en Jules Deelder raakte zijn poëzie vervlochten met rock-’n-roll. De kritiek nam hem niet altijd serieus, het publiek wel.

En de elfde halte: Rotterdamse gedichten van nu

De Nederlandse poëzie door de eeuwen heen eindigt niet bij de canon. Ook vandaag schrijven dichters over hun eigen stad. Op deze site verzamelt Nico-Jan van Dijk zijn Rotterdamse gedichten, elk verbonden aan een plek die je zelf kunt bezoeken.

Van De Hef en de Maastunnel tot Kerst in de Rotterdamse haven en Rotterdam-Schiebroek: op de poëziekaart zie je waar elk gedicht zich afspeelt. Zo wordt een wandeling door de stad een tocht langs Nederlandse poëzie van nu.